Adref > Trawsgrifio Nawr > Deall y Termau

Deall y Termau

The documents we are asking you to transcribe use terms that may be unfamiliar today or whose meaning may have changed. Early Victorian law and order, for instance, differs from  the justice system today. We’ve listed some of the terms you are likely to encounter with an explanation of their meaning.

We are extremely grateful to retired  court officer and local historian David Mills for his help in compiling this glossary, and to Shire Hall, Monmouth, for allowing us to include the glossary from their publication Voices for the Vote:Shire Hall and the story of Chartism in south Wales.

 

Agent provocateurasiant cudd sy’n cael ei dalu i ennill ymddiriedaeth pobl sydd dan amheuaeth, a’u temtio i wneud rhywbeth anghyfreithlon fel eu bod yn cael eu harestio a’u cosbi.

Brawdlys – llysoedd barnwrol a gynhaliwyd yn Lloegr a Chymru hyd 1971, disodlwyd gan Lysoedd y Goron.

Twrnai – cyfreithiwr neu un sydd â’r hawl cyfreithiol i wneud penderfyniadau a gweithredu ar ran rhywun arall.

Twrnai Cyffredinol – prif swyddog a chynghorydd cyfreithiol y llywodraeth.

Cymudo – newid dedfryd yn gosb llai llym.

Etholaeth – ardal gyda ffiniau pendant, at ethol AS.

Democratiaeth – ffordd o lywodraethu lle mae gan y bobl fel corff rym sy’n cael ei weithredu ar eu rhan gan gynrychiolwyr etholedig.

Uchel-Reithgor – panel o 23 rheithiwr sy’n penderfynu a oes achos dros gynnal prawf.

Ditiad – cyhuddiad ffurfiol a chyhuddiad ysgrifenedig o drosedd ddifrifol a gyflwynir i’r llys.

Enllib – datganiadau ysgrifenedig anwir a maleisus sy’n niweidio enw da rhywun.

Anghydffurfiwr – aelod o gapel neu eglwys sydd ddim yn rhan o Eglwys Loegr/Yr Eglwys yng Nghymru.

Tâl yr eisteddleoedd – talu arian i gael seddau mewn man arbennig yn yr eglwys.

Tystiolaeth dros yr erlyniad – tystiolaeth gan rywun a fu’n rhan o’r drosedd, yn gyfnewid am drugaredd.

Deddf Terfysg – Cyfraith yng Nghymru a Lloegr (1714-1973) a fynnai ei bod hi’n rhaid i bobl oedd yn creu twrw cyhoeddus adael y fan o fewn awr wedi i ynad  ddarllen y ddeddf iddynt. 

Annog gwrthryfel – geiriau neu weithredoedd a gynlluniwyd i annog neu achosi gwrthryfel yn erbyn y llywodraeth.

Comisiwn Arbennig – yn wyneb troseddau difrifol oedd yn bygwth y drefn, fel brad ac annog gwrthryfel, roedd gan y Llywodraeth awdurdod i benodi Comisiwn Arbennig i glywed achos yn gyflym.

Y Tir Du - maes glo Sir Fynwy rhwng Nelson a Chrymlyn, lle'r oedd glo o fath arbennig yn cael ei gynhyrchu.

Siarter y Bobl – chwe diwygiad cyfansoddiadol ar y Senedd a fynnwyd gan y Siartwyr.

Torïaid - bonheddwyr fu’n cefnogi’r Stiwartiaid wedi’r Adferiad. Yn ystod teyrnasiad Fictoria datblygodd y Blaid Geidwadol ar sail y garfan hon.

Trawsgludo – y gosb o gael eich alltudio i Dasmania,

Bil ditio – cymeradwyo cynnal prawf yn erbyn rhywun.

Chwigiaid – bonheddwyr oedd yn ofni gweld y Stiwartiaid yn dychwelyd. Roeddent yn cefnogi gwrthryfel William a Mary ym 1688. Yn ystod teyrnasiad Fictoria datblygodd craidd y Blaid Ryddfrydol o’r garfan hon.

Find out more:

The Proceedings of the Old Bailey website has a glossary of unfamiliar judicial and historical terms